Blue Flower

Enet.gr, 29/1/2009

ΝΤΑΝΙ ΒΕΡΓΟΥ

 

Την περασμένη εβδομάδα και για πρώτη φορά στην ιστορία του ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έδωσε άδεια να χρησιμοποιηθούν δοκιμαστικά εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα στον άνθρωπο.

 

Λύση ή μύθος τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα;

Μία εταιρεία βιοτεχνολογίας, η Geron,  ξεκινά το καλοκαίρι την πρώτη μελέτη θεραπείας του τραυματισμού της σπονδυλικής στήλης με τη χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων. Η εταιρία που έλαβε την προηγούμενη εβδομάδα την άδεια από τον FDA θα χορηγήσει σε 8-10 ασθενείς κύτταρα που προέρχονται από έμβρυα. Οι ασθενείς θα είναι παραπληγικοί που χρησιμοποιούν τα χέρια τους αλλά δεν περπατούν και θα λάβουν μία ένεση δύο εβδομάδες από τον τραυματισμό τους.

Στόχος της μελέτης - λέει ο Dr. Thomas Okarma, πρόεδρος της εταιρίας Geron - είναι να ελέγξει την ασφάλεια της διαδικασίας, καθώς και την θεραπευτική της ισχύ. Όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα η μελέτη σηματοδοτεί το άνοιγμα νέου κεφαλαίου στη χρήση εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων  για τη θεραπεία ασθενειών. Ένα κεφάλαιο που ήταν αφορμή να ξεκινήσει προ ετών μία επιστημονική διαμάχη η οποία στη συνέχεια ενέπλεξε και την πολιτική. Τι σημαίνει όμως ένα τέτοιο επιστημονικό εγχείρημα που χρησιμοποιεί κύτταρα εν δυνάμει ανθρώπων; Ποιες είναι οι επιφυλάξεις της επιστημονικής κοινότητας; Τίθενται θέματα βιοηθικής; Και πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι η χρήση εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων στην θεραπεία του τραυματισμού της σπονδυλικής στήλης;

Απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα έδωσαν στο enet.gr ο Δαμιανός Σακάς, καθηγητής Νευροχειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και ο Γεώργιος Κολιάκος, αναπληρωτής καθηγητής Βιοχημείας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. "Οπωσδήποτε είναι μια πρόοδος. Εκείνο που είναι σπουδαίο είναι ότι είναι η πρώτη φορά που δίνεται άδεια να γίνει κλινική δοκιμή - να χρησιμοποιηθούν δηλαδή, δοκιμαστικά σε άνθρωπο εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν χρησιμοποιηθεί σε άνθρωπο ολοκληρωμένα βλαστοκύτταρα. Κι αυτό διότι υπάρχουν δύο προβληματισμοί: ο ένας αφορά το εάν μπορούμε να καταστρέψουμε ένα έμβρυο - έναν εν δυνάμει άνθρωπο, για να δώσουμε τα κύτταρα στη θεραπεία. Είναι δεοντολογικό, ηθικό; Ο δεύτερος ενδοιασμός έχει να κάνει με τα αποτελέσματα προκλινικών δοκιμών σε πειραματικά μοντέλα - ποντίκια εν προκειμένω - σύμφωνα με τα οποία τα εμβρυικά βλαστοκύτταρα συχνά δημιουργούν όγκους, καρκινώματα. Εάν το εγχείρημα είναι ασφαλές για τον άνθρωπο θα το διαπιστώσουμε στην πράξη", εξηγεί στο enet.gr ο Γ.Κολιάκος.

Λύση ή μύθος τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα;

Θα χρειαστεί χρόνος

"Θα χρειαστεί πολύ περισσότερη γνώση για να γίνουν αποτελεσματικές τέτοιες τεχνικές μεταμόσχευσης. Οι γνώσεις που έχουμε μέχρι στιγμής σχετικά με το πώς γίνονται αποδεκτά τέτοια μοσχεύματα και πως μπορεί να συνεργαστούν με τα υπάρχοντα νευρικά κύτταρα για να γεφυρώσουν ένα χάσμα του νωτιαίου μυελού που προέρχεται από τραύμα είναι περιορισμένες. Απαιτούνται πολλά χρόνια μελέτης και έρευνας για να δούμε αποτελέσματα", επισημαίνει ο Δ.Σακάς,

 

Τα θέματα της βιοηθικής

Την εναλλακτική λύση στην καταστροφή εμβρύων προσπαθούν να βρουν εταιρείες φαρμακευτικής και βιοτεχνολογίας ανά τον κόσμο δημιουργώντας και πατεντάροντας κυτταρικές σειρές οι οποίες θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη θεραπεία διαφόρων παθήσεων.

"Η χρυσή τομή",  λέει ο Γ. Κολιάκος, "θα ήταν να μην χρησιμοποιούνται έμβρυα αλλά κυτταρικές σειρές που προέρχονται από έμβρυα, τα οποία να μη χρειάζεται να τα σκοτώσουν για να τις παράγουν για τη θεραπεία παθήσεων. Ο αντίλογος όμως λέει ότι είναι έμβρυα που έτσι κι αλλιώς είναι προορισμένα να πεθάνουν, εφόσον προέρχονται απο την διαδικασία της εξωσωματικής κατά την οποία δημιουργούνται 5-15 έμβρυα για να εμφυτευτούν το πολύ τρία.Τα υπόλοιπα θα πεθάνουν είτε τα χρησιμοποιήσουμε για θεραπείες είτε όχι. Το σκεπτικό είναι ότι πρόκειται για ανθρώπινη ζωή η οποία ανήκει στον Θεό και δεν μπορούμε να επέμβουμε αποφασίζοντας να εμφυτευτούν. Η αντιμαχία ανήκει στην γκρίζα ζώνη της δεοντολογίας και της ηθικής.Είναι μία πρόοδος ότι δίνεται η δυνατότητα να επιχειρηθεί κάτι τέτοιο. Αίρονται κάποιοι φραγμοί, οι οποίοι εμποδίζουν να δοκιμαστούν κάποιες νέες θεραπείες. Η απόφαση ελήφθη από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων σε μία χώρα που ο κόσμος -περιλαμβανομένου και των επιστημόνων- είναι περισσότερο συντηρητικός και θρήσκος και δεν ανέχεται εύκολα την καταστροφή εμβρύων καθώς και καμία παρέμβαση στο έργο του Θεού.Φαίνεται ότι τα παραπάνω ξεπερνιούνται σιγά- σιγά όταν το αντίβαρο είναι το όφελος του ανθρώπου και της επιστήμης".

 

Λύση ή μύθος τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα;

Περιορισμένες οι γνώσεις μας σήμερα

 "Θα χρειαστεί πολύ περισσότερη γνώση για να γίνουν αποτελεσματικές τέτοιες τεχνικές μεταμοσχεύσεις - τονίζει ο Δαμιανός Σακάς. Οι γνώσεις που έχουμε μέχρι στιγμής σχετικά με το πώς γίνονται αποδεκτά τέτοια μοσχεύματα και πως μπορεί να συνεργαστούν με τα υπάρχοντα νευρικά κύτταρα για να γεφυρώσουν ένα χάσμα του νωτιαίου μυελού που προέρχεται από τραύμα είναι περιορισμένες. Απαιτούνται πολλά χρόνια μελέτης και έρευνας για να δούμε αποτελέσματα. Ο νευρικός ιστός διαφέρει από τον καρδιακό μυ, για παράδειγμα, ή το ήπαρ υπό την έννοια ότι παράγει και μεταφέρει πληροφορία.

Ο τρόπος που είναι οργανωμένος ο νευρικός ιστός για να επεξεργάζεται και να μεταφέρει πληροφορία καθιστά δύσκολο το εγχείρημα της επαναφοράς του από τη στιγμή που αυτός έχει καταστραφεί. Εάν καταστραφεί για παράδειγμα η περιοχή του εγκεφάλου που έχει τις μνήμες μας καταστρέφονται και οι μνήμες μας. Αν βάλουμε μόσχευμα δεν επανέρχονται οι μνήμες μας που μας καθορίζουν. Το μόσχευμα δεν έχει την πληροφορία αυτή σαν υλικό. Αντίθετα, εάν τοποθετήσεις ένα καρδιακό μόσχευμα θα καταφέρει να αντιγράψει την λειτουργία της καρδιάς".

 

koliakos-portreto-thumb-small"Παρόλο που το τραύμα στον νωτιαίο μυελό είναι ένα τεράστιο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν νέα άτομα αφού συνιστά μεγάλη αναπηρία και κάθε έρευνα που γίνεται προς το μέρος της αποκατάστασης αυτών των ανθρώπων πρέπει να το αντιμετωπίζεται με ελπίδα, πρέπει να αποδεχθούμε το γεγονός ότι οι γνώσεις που έχουμε για αυτούς τους μηχανισμούς είναι ελάχιστες. Από μόνο του το γεγονός ότι είναι εμβρυικά τα κύτταρα δεν σημαίνει ότι θα είναι επιτυχής η θεραπεία. Μέχρι τώρα οι προσπάθειες εμφυτεύσεων κυττάρων στο νωτιαίο μυελό παρουσιάζουν αποτυχία. Δεν θα έπρεπε να ενθαρρυνθούν οι ασθενείς να ζητήσουν καταφύγιο σε αυτό το υπό δοκιμή θεραπευτικό εγχείρημα. Επιπλέον, η απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει μία τέτοια μελέτη δεν θα πρέπει να δίνει θάρρος σε άλλες ομάδες που δεν έχουν επιστημονική βαρύτητα να κάνουν παρόμοια εγχειρήματα. Τέτοιες έρευνες θα πρέπει να χρηματοδοτούνται και να γίνονται μόνο μέσα από ελεγχόμενες διαδικασίες από τους αρμόδιους φορείς σε κατάλληλα ερευνητικά κέντρα που έχουν την τεχνογνωσία να τις κάνουν σωστά".

"Τέλος, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τόσο νωρίς μετά την κάκωση (σ.σ την δεύτερη εβδομάδα που σύμφωνα με την Geron θα γίνει η έγχυση εμβρυϊκών κυττάρων) τι αποκατάσταση θα έχει ένα άτομο. Μπορεί η παρέμβαση να δράσει θετικά μετά το πέρας ενός εξαμήνου, όταν φαίνεται ότι δεν υπάρχει αποκατάσταση κινητικότητας ή αισθητικότητας. Διότι, πολλοί ασθενείς που μετά από ένα ατύχημα δεν έχουν αισθήσεις ή κίνηση βλέπουν τις λειτουργίες αυτές να επανέρχονται μετά από ένα διάστημα. Δεν πρέπει επομένως να επιλέγονται ασθενείς που μπορούν να βελτιωθούν".

 

Τι είναι τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα

Προέρχονται από την εμβρυοβλάστη, η οποία καταλαμβάνει το εσωτερικό τμήμα της βλαστοκύστης. Στο στάδιο της βλαστοκύστης το έμβρυο φθάνει την 4-5η ημέρα μετά την γονιμοποίηση.

Χαρακτηρίζονται ως πολυδύναμα κύτταρα γιατί διατηρούν την ικανότητα της διαφοροποίησης σε κύτταρα και των τριών βλαστικών δερμάτων, με τη δυνατότητα εξέλιξης σε 220 κυτταρικούς τύπους. Λόγω της πλαστικότητας που εμφανίζουν και του έντονου κυτταρικού πολλαπλασιασμού χρησιμοποιούνται σε πειραματικές μελέτες για την αναγεννητική ιατρική και την αποκατάσταση τραυματισμού οργάνων.

Η πρόταση για θεραπευτική χρήση στον άνθρωπο συναντά εμπόδια λόγω των ηθικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η πράξη της αφαίρεσης κυττάρων, εν εξελίξει οργάνων, από το αναπτυσσόμενο έμβρυο. Πέραν όμως των ηθικών προβλημάτων, κατά καιρούς διατυπώνονται ερωτήματα για την ασφάλεια χρήσης των εμβρυικών κυττάρων λόγω του ανεξέλεγκτου πολλαπλασιασμού τους και της πιθανής εμφάνισης υπερπλασίας στην περιοχή της εμφύτευσης. Λόγω ανωριμότητας των εμβρυικών βλαστοκυττάρων αυτά μπορούν να χρησιμοποιούνται από περισσότερους ασθενείς χωρίς να απαιτείται απόλυτη ιστοσυμβατότητα.